অণু আৰু পৰমাণু
নৱম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ ৩ নং পাঠৰ প্ৰশ্নোত্তৰ ।
অনুশীলনী
১. অক্সিজেন আৰু ব'ৰণে গঠিত যৌগৰ নমুনা এটাৰ 0.24g বিশ্লেষণ কৰাত 0.096g ব'ৰণ আৰু 0.144g অক্সিজেন পোৱা গৈছিল । ভৰ হিচাপত যৌগটোৰ শতকৰা সংযুতি গণনা কৰা ।
উত্তৰ : দিয়া আছে,
নমুনাটোৰ ভৰ = 0.24g
ব'ৰণৰ ভৰ = 0.096g
অক্সিজেনৰ ভৰ = 0.144g
ভৰ হিচাপত যৌগটোৰ শতকৰা সংযুতি --
ন'ৰণৰ শতকৰা = ব'ৰণৰ ভৰ/নমুনাটোৰ ভৰ x 100
= 0.096/0.24 x 100
= 96x100/24x1000 x 100
= 40•/.
অক্সিজেনৰ শতকৰা = অক্সিজেনৰ ভৰ/নমুনাটোৰ ভৰ x 100
= 0.144/0.24 x 100
= 144x100/24x100 x 100
=60•/.
২. 3.0g কাৰ্বন 8.00g অক্সিজেনেৰে সৈতে দহন কৰাত 11.00g কাৰ্বন ডাই অক্সাইড উৎপন্ন হ'ল । 3.00g কাৰ্বন 50.00g অক্সিজেনত দহন কৰিলে গঠন হোৱা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ভৰ কিমান হ'ব ? ৰাসায়নিক সংযোগৰ কোনটো বিধি তোমাৰ উত্তৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হ'ব ?
উত্তৰ : কাৰ্বন আৰু অক্সিজেনৰ ভৰৰ অনুপাত 1:8 । এই অনুসৰি যদি 3.0g কাৰ্বন 8.00g অক্সিজেনেৰে সৈতে দহন কৰা হয়,সদায়ে 11.00g কাৰ্বন ডাই অক্সাইড উৎপন্ন হ'ব ।
গতিকে 3.00g কাৰ্বন 50.00g অক্সিজেনেৰে সৈতে দহন কৰিলেও,11.00g কাৰ্বন ডাই অক্সাইডেই উৎপন্ন হ'ব । ইয়াত ৰাসায়নিক সংযোগৰ স্থিৰানুপাত বিধিটো প্ৰযোজ্য হ'ব ।
৩. বহুপাৰমাণৱিক আয়নবোৰ কি ? উদাহৰণ দিয়া ।
উত্তৰ : বহুপাৰমাণৱিক আয়ন হ'ল একাধিক পৰমাণুৰ আধানযুক্ত গোট । উদাহৰণ -- এমনিয়াম(NH4+),হাইড্ৰ'ক্সাইড(OH-) ।
৪. তলত দিয়াবোৰৰ ৰাসায়নিক সংকেত লিখা ।
উত্তৰ : a. মেগনেছিয়াম ক্ল'ৰাইড --- MgCl2
b. কেলছিয়াম অক্সাইড --- CaO
c. কপাৰ নাইট্ৰেট --- Cu(No3)2
d. এলুমিনিয়াম ক্ল'ৰাইড --- AlCl3
e. কেলছিয়াম কাৰ্বনেট --- CaCo3
৫. তলৰ যৌগবোৰত থকা মৌলবোৰৰ নাম দিয়া :
a. পোৰা চূণ (Quick lime) ।
উত্তৰ : কেলছিয়াম আৰু অক্সিজেন(CaO) ।
b. হাইড্ৰ'জেন ব্ৰ'মাইড ।
উত্তৰ : হাইড্ৰ'জেন আৰু ব্ৰ'মিন(HBr) ।
c. বেকিং পাউদাৰ ।
উত্তৰ : ছ'ডিয়াম,কাৰ্বন,হাইড্ৰ'জেন আৰু অক্সিজেন(NaHCO3) ।
d. পটেছিয়াম ছালফেট ।
উত্তৰ : পটেছিয়াম,ছালফাৰ আৰু অক্সিজেন(K2SO4) ।
৬. তলৰ পদাৰ্থবোৰৰ ম'লাৰ ভৰ গণনা কৰা ।
a. ইথাইন C2H2
উত্তৰ : ইথাইনৰ ম'লাৰ ভৰ = 2 x c ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ + 2 x H ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ
= 2 x 12 + 2 x 1
= 24 + 2
= 26g
b. ছালফাৰ অণু,S8
উত্তৰ : ছালফাৰ অণুৰ ম'লাৰ ভৰ = 8 x S ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ
= 8 x 32
= 256g
c. ফছফৰাছ অণু,P4(ফছফৰাছৰ পাৰমাণৱিক ভৰ = 31)
উত্তৰ : ফছফৰাছ অণুৰ ম'লাৰ ভৰ = 8 x P ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ
= 4 x 31g
= 124g
d. হাইড্ৰ'ক্লৰিক এছিড,HCl
উত্তৰ : হাইড্ৰ'ক্লৰিক এছিডৰ ম'লাৰ ভৰ = H ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ + Cl ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ
= 1 + 35.5g
= 36.5g
e. নাইট্ৰিক এছিড,HNO3
উত্তৰ : নাইট্ৰিক এছিডৰ ম'লাৰ ভৰ = H ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ + N ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ + 3 x 0 ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ
= 1+14+3x16
= 63g
৭. ভৰ কিমান ---
a. 1 ম'ল নাইট্ৰ'জেন পৰমাণুৰ ?
উত্তৰ : 1 ম'ল নাইট্ৰ'জেন পৰমাণুৰ ভৰ = 14g
b. 4 ম'ল এলুমিনিয়াম পৰমাণু(এলুমিনিয়ামৰ পাৰমাণৱিক ভৰ = 27) ৰ ?
উত্তৰ : 1 ম'ল এলুমিনিয়াম পৰমাণুৰ ভৰ = 27g
4 ম'ল এলুমিনিয়াম পৰমাণুৰ ভৰ = 4 x 27
= 108g
c. 10 ম'ল ছ'ডিয়াম ছালফাইট(Na2So3)ৰ ?
উত্তৰ : ছ'ডিয়াম ছালফাইট(Na2So3)ৰ ম'লাৰ ভৰ = 2 x Na ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ + S ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ + 3x0 ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ
= 2x23+32+3x16
= 46+32+48
= 126g
গতিকে,
1 ম'ল ছ'ডিয়াম ছালফাইট(Na2So3)ৰ ম'লাৰ ভৰ = 126g
10 ম'ল ছ'ডিয়াম ছালফাইট(Na2So3)ৰ ম'লাৰ ভৰ = 10x126g
= 126g
৮. ম'ললৈ পৰিৱৰ্তন কৰা :
a. 12g অক্সিজেন গেছ ।
উত্তৰ : অক্সিজেন গেছ (O2) ৰ ম'লাৰ ভৰ = 2x16=32g
32g অক্সিজেন গেছ = 1 ম'ল
1g অক্সিজেন গেছ = 1/32 ম'ল
12g অক্সিজেন গেছ = 1x12/32 ম'ল
= 0.375 ম'ল
b. 20g পানী ।
উত্তৰ : পানী(H2O)ৰ ম'লাৰ ভৰ = 2x1+16 = 18g
18g পানী =1 ম'ল
1g পানীৰ = 1/18 ম'ল
20g পানীৰ = 1x20/18 ম'ল
= 1.11 ম'ল ।
c. 22g কাৰ্বন ডাই অক্সাইড ।
উত্তৰ : কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ(Co2)ৰ ম'লাৰ ভৰ = 12x2+16 = 40g
গতিকে,
40g কাৰ্বন ডাই অক্সাইড = 1 ম'ল
1g কাৰ্বন ডাই অক্সাইড = 1/40 ম'ল
22g কাৰ্বন ডাই অক্সাইড = 1x22/40 ম'ল
= 0.55 ম'ল ।
৯. ভৰ কিমান ?
a. 0.2 ম'ল অক্সিজেন পৰমাণুৰ ?
উত্তৰ : অক্সিজেনৰ পাৰমাণৱিক ভৰ = 16g
গতিকে,
1 ম'ল অক্সিজেনৰ ভৰ = 16g
0.2 ম'ল অক্সিজেনৰ ভৰ 16x0.2g
= 3.2g
b. 0.5 ম'ল পানী অণুৰ ?
উত্তৰ : পানীৰ ম'লাৰ ভৰ = 2x1+16g = 18g
গতিকে,
1 ম'ল পানীৰ ভৰ = 18g
0.5 ম'ল অক্সিজেনৰ ভৰ = 18x0.5g = 9g
১০. 16g গোটা ছালফাৰত থকা ছালফাৰ অণু (S8)ৰ সংখ্যা গণনা কৰা ।
উত্তৰ : ছালফাৰ অণুৰ ম'লাৰ ভৰ = 8xSৰ পাৰমাণৱিক ভৰ
= 8x32
= 256g
256g গোটা ছালফাৰত থকা ছালফাৰ অণুৰ সংখ্যা =
6.022x10(23) টা
1g গোটা ছালফাৰত থকা ছালফাৰ অণুৰ সংখ্যা = 6.022x10(23) টা x 1/256
16g গোটা ছালফাৰত থকা ছালফাৰ অণুৰ সংখ্যা = 6.022x10(23)টা x 1/256x16
= 96.352/256x10(23) টা
= 3.76x10(22)টা ।
১১. 0.051g এলুমিনিয়াম অক্সাইডত থকা এলুমিনিয়াম আয়নৰ সংখ্যা গণনা কৰা ।
(ইংগিত : আয়ন এটাৰ ভৰ একে মৌলৰ পৰমাণু এটাৰ ভৰৰ সৈতে একে । Al ৰ পাৰমাণৱিক ভৰ = 27u)
উত্তৰ : এলুমিনিয়াম অক্সাইড(Al2O3)ৰ ম'লাৰ ভৰ = 2x27+3x16
= 54+48
= 102g
102g এলুমিনিয়াম অক্সাইডত অণুৰ সংখ্যা = 6.022x10(23)টা
1g এলুমিনিয়াম অক্সাইডত অণুৰ সংখ্যা = 6.022x10(23)টা x 1/102
0.051g এলুমিনিয়াম অক্সাইডত অণুৰ সংখ্যা = 6.022x10(23)টা x 1/102x0.051
= 0.307/102x10(23)টা
= 3x10(20)টা
1 টা এলুমিনিয়াম অক্সাইডৰ অণুত এলুমিনিয়াম আয়নৰ সংখ্যা = 2টা
3x10(20)টা এলুমিনিয়াম অক্সাইড অণুত এলুমিনিয়াম আয়নৰ সংখ্যা = 2x3x10(20)টা
= 6x10(20) টা ।
_____________________